Polskie filmy science fiction z okresu PRL

Polskie filmy science fiction z okresu PRL
Autor Sylwia Urbańska
Sylwia Urbańska03.09.2023 | 8 min.

Najpopularniejsze filmy science fiction z lat 50.

Lata 50. XX wieku to początki polskiej kinematografii science fiction. Choć gatunek ten nie cieszył się jeszcze dużą popularnością, powstało kilka interesujących produkcji z elementami fantastyki naukowej. Jednym z pierwszych filmów tego typu był obraz „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” z 1957 roku w reżyserii Jerzego Zarzyckiego. Akcja osadzona została w postapokaliptycznej przyszłości, w której nieliczni ocaleni z globalnej zagłady próbują odbudować cywilizację. Film budził grozę wizją totalnej zagłady, charakterystyczną dla kina science fiction tamtych czasów.

Rok później na ekrany trafił film „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” w reżyserii Kazimierza Kutza. Była to ekranizacja powieści Adama Wiśniewskiego-Snerga, przedstawiająca wstrząsającą antyutopię. W tytułowym „kraju nienawiści” panuje bezwzględny reżim, a ludzie żyją w permanentnym strachu. Obraz ukazywał mechanizmy działania totalitarnego państwa i można w nim doszukać się aluzji do ówczesnej sytuacji politycznej.

W 1959 roku swoją premierę miał film „Milcząca gwiazda” w reżyserii Stanisława Różewicza, opowiadający historię pierwszego kontaktu ludzkości z przybyszami z kosmosu. Obcy przejmują kontrolę nad Ziemią, a bohaterowie próbują zorganizować ruch oporu. Film poruszał kluczowe dla science fiction motywy inwazji obcej cywilizacji i walki o przetrwanie ludzkości.

Na fali fantastyki

Wczesne polskie kino science fiction czerpało inspiracje z zachodnich filmów i literatury fantastyczno-naukowej, która zdobywała coraz większą popularność. Twórcy chętnie sięgali po motywy zagłady cywilizacji, podróży w czasie, kontaktów z obcymi. Filmy łączyły fantastykę z elementami refleksji społeczno-politycznej.

Eksperymenty filmowe

Reżyserzy podejmowali śmiałe jak na owe czasy eksperymenty formalne - niekonwencjonalną narrację, zdjęcia, scenografie. Filmy science fiction dawały możliwość wyjścia poza utarte schematy i konwencje. To właśnie w nich rodziło się nowoczesne polskie kino.

Klasyka gatunku z lat 60.

Lata 60. to złoty okres polskiej kinematografii science fiction, kiedy powstało kilka uznanych dziś za klasyczne dzieł gatunku. Najważniejszym i najbardziej wpływowym był nakręcony w 1968 roku film „Solaris” w reżyserii Andrzeja Tarkowskiego na podstawie powieści Stanisława Lema.

Solaris Stanisława Lema

Obraz Tarkowskiego to poetycka i filozoficzna opowieść o tajemniczej planecie Solaris, która jest w stanie materializować ludzkie wspomnienia i pragnienia. Dla głównego bohatera stacjonującego na orbicie Solaris, planetą staje się lustrem, w którym może zobaczyć swoją podświadomość. Dzieło porusza fundamentalne pytania o ludzką psychikę, samotność i tęsknotę.

Film Tarkowskiego uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł w historii kina. Jego poetycki styl i filozoficzna głębia wywarły ogromny wpływ na późniejszych twórców science fiction.

Filmowe adaptacje literatury

„Solaris” zapoczątkował modę na ekranizacje dzieł wybitnych polskich pisarzy fantastyki. W 1964 roku powstała adaptacja „Wizji lokalnej 1901” Władysława Umińskiego w reżyserii Andrzeja Konic. Rok później na podstawie opowiadania Stanisława Lema nakręcono obraz „Przekładaniec”. Kino science fiction sięgało po najlepsze literackie pierwowzory.

Wpływ fantastyki naukowej

Filmy czerpały garściami z osiągnięć polskich mistrzów gatunku - Lema, Sapowskiego, Zajdla. Podejmowały główne motywy fantastyki naukowej: podróże międzyplanetarne, możliwości technologiczne, kontakty z obcymi cywilizacjami. Utwory literackie były niewyczerpanym źródłem inspiracji.

Rozwój gatunku w latach 70.

Kolejna dekada przyniosła dalszy rozkwit polskiej fantastyki filmowej. Gatunek zdobywał coraz większą popularność, a twórcy chętnie eksperymentowali z jego konwencjami. Powstawały odważne, nowatorskie dzieła, które na trwałe zapisały się w historii polskiego kina.

Nowe możliwości techniczne

Postęp techniczny otwierał przed filmowcami nowe możliwości kreowania futurystycznych wizji. Filmy obsadzane były gwiazdami polskiego kina, a ich budżety rosły. Dzięki temu science fiction zyskiwało rozmach i jakość nieosiągalną wcześniej.

Wzrost popularności

Kino fantastyczno-naukowe zyskiwało coraz szerszą widownię. Na fali zainteresowania powstawały kasowe hity sci-fi. Gatunek przestawał być niszowy, docierał do masowego odbiorcy. Jego atrakcyjna, futurologiczna tematyka przyciągała tłumy do kin.

Zagraniczne inspiracje

Polacy z zainteresowaniem śledzili nowinki ze światowego kina fantastycznego. Tutejsi twórcy czerpali pełnymi garściami z zachodnich filmów, komiksów i literatury. W polskim wydaniu science fiction pojawiły się kosmiczne epopee, filmy katastroficzne i widowiskowe superprodukcje.

Filmy science fiction w pierwszej połowie lat 80.

Polskie filmy science fiction z okresu PRL

Nadejście lat 80. przyniosło kolejne odsłony ewolucji rodzimej fantastyki filmowej. Nastąpiła jej częściowa emancypacja spod wpływów zachodnich. Pojawiły się odważne, samodzielne artystycznie dzieła polskich twórców.

Kino moralnego niepokoju

W pierwszej połowie dekady popularne stały się mroczne wizje przyszłości niosące przestrogę przed zagrożeniami czyhającymi na ludzkość. Filmy ukazywały świat po katastrofie ekologicznej, rządy totalitarne czy też upadek moralny. Straszyły i niepokoiły widza.

Futurystyczne wizje

Inni twórcy snuli optymistyczne wizje postępu technicznego i triumfu ludzkiego geniuszu. Ich filmy pełne były fantastycznych wynalazków, miast przyszłości, podróży międzygwiezdnych. Ukazywały futurologiczne możliwości cywilizacji.

Filmowe eksperymenty

Nie brakowało odważnych eksperymentów z formą filmową. Reżyserzy sięgali po narzędzia groteski, ironii czy abstrakcji, tworząc dzieła z pogranicza sci-fi i sztuki filmowej. Kino rozsadzało ramy gatunku, poszukując nowych dróg wyrazu.

Schyłek dekady - powrót do korzeni gatunku

Końcówka lat 80. przyniosła renesans klasycznej konwencji science fiction w polskim kinie. Twórcy powracali do sprawdzonych motywów i stylistyki. Powstawały proste, komercyjne produkcje nastawione na masowego widza.

Ostatnie produkcje z elementami sci-fi

W obliczu nadchodzących przemian ustrojowych końca dekady, kręcono ostatnie już filmy z elementami fantastyki naukowej. Część z nich miała charakter podsumowujący dorobek rodzimego kina sci-fi.

Nawiązania do klasyków lat 60.

Wiele obrazów sięgało nostalgicznie do złotej ery polskiej fantastyki lat 60. Próbowano nawiązać do ich klimatu i stylistyki. Odtwarzano charakterystyczne motywy, nierzadko bazując na tych samych utworach literackich.

Science fiction w cieniu przemian politycznych

Przełomowe wydarzenia końca dekady odwracały uwagę widzów od filmów sci-fi. Gatunek schodził na dalszy plan, tracąc swą dominującą pozycję z poprzednich dekad. Kino fantastyczno-naukowe ustępowało miejsca obrazom o współczesności.

Dziedzictwo polskich filmów sci-fi z czasów PRL

Choć miniona epoka odeszła w przeszłość, spuścizna polskiego kina fantastyczno-naukowego trwa nadal. Najważniejsze dzieła na stałe zapisały się w historii rodzimej kinematografii i w świadomości widzów.

Wpływ na współczesną kinematografię

Wielu współczesnych twórców powołuje się na klasyki polskiego sci-fi jako źródło inspiracji. Dziedzictwo gatunku jest obecne w filmach powstających po upadku PRL-u. Kontynuowane są pewne wątki, motywy i stylistyka.

Status kultowy najważniejszych tytułów

Takie filmy jak „Solaris” Tarkowskiego nabrały statusu ponadczasowych arcydzieł. Wciąż gromadzą rzesze oddanych wielbicieli, którzy regularnie do nich powracają. Należą do kanonu polskiej kinematografii.

Możliwości reinterpretacji i kontynuacji

Dawne dzieła stwarzają pole do różnorodnych reinterpretacji i nawiązań we współczesnym kinie. Padają propozycje kontynuacji kultowych tytułów, sięgania po te same motywy i przenoszenia ich w realia XXI wieku. Sci-fi PRL-u wciąż pobudza wyobraźnię twórców i widzów.

Podsumowanie

Kino science fiction odgrywało niezwykle istotną rolę w polskiej kinematografii czasów PRL-u. Przez kilkadziesiąt lat ewoluowało od nieśmiałych początków w latach 50., poprzez złoty okres w latach 60., aż po schyłek i renesans gatunku w latach 80. Dostarczało widzom futurologicznych wizji, było polem do śmiałych eksperymentów artystycznych i nośnikiem przemyśleń natury społeczno-politycznej. Do dziś jego najwybitniejsze dzieła zachwycają i inspirują nowe pokolenia twórców. To bezcenny wkład polskich filmowców w dziedzictwo kina światowego.

Najczęściej zadawane pytania

Pierwsze produkcje z elementami fantastyki naukowej pojawiły się w Polsce w latach 50. Czerpały inspiracje z zachodnich filmów i literatury, podejmując motywy postapokalipsy, podróży w czasie czy inwazji obcych.

Do kanonu gatunku przeszedł przede wszystkim „Solaris” Andrzeja Tarkowskiego z 1968 r. Klasykami są też adaptacje utworów Lemaw, Zajdla i Sapkowskiego z lat 60. i 70.

Pierwsza połowa dekady przyniosła mroczne antyutopie, później nastąpił powrót do korzeni gatunku. Sci-fi ustępowało miejsca filmom o współczesności w obliczu zmian ustrojowych.

Filmy science fiction odegrały kluczową rolę w ewolucji powojennej kinematografii. Były polem śmiałych eksperymentów formalnych i artystycznych poszukiwań.

Kultowe dzieła wciąż inspirują nowe pokolenia twórców. Dawne motywy są reinterpretowane i przenoszone w realia XXI w. Najwybitniejsze tytuły należą do kanonu polskiego kina.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Jak dbać o nawodnienie organizmu latem?
  2. Najlepszy sprzęt do ćwiczeń w domu - porównanie i recenzje
  3. Kobiece aktorskie debiuty filmowe lat 60. i 70.
  4. Współczesne adaptacje dramatów Witkacego
  5. Arnold - czy Patricia Arquette świetnie wciela się w postać seryjnej morderczyni?
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Sylwia Urbańska
Sylwia Urbańska

Witajcie! Jako miłośniczka prędkości i pięknych rzeczy, dzielę się nietuzinkowymi hobby oraz recenzjami filmowymi i serialowymi. Razem odkrywamy, jak płynnie łączyć zakupy, motoryzację, pasje i ekranowe emocje!

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 5.00 Liczba głosów: 1

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły