Polskie westerny - mało znane perełki rodzimego kina

Polskie westerny - mało znane perełki rodzimego kina
Autor Mikołaj Wysocki
Mikołaj Wysocki12.08.2023 | 7 min.

Geneza i rozwój polskich westernów

Polskie kino od zawsze fascynowało się westernem, jednak dopiero w latach 60. zaczęły powstawać rodzime produkcje osadzone na Dzikim Zachodzie. Początkowo były to pojedyncze obrazy, takie jak „Pod gwiazdą frygijską” Jerzego Passendorfera z 1959 roku z Tadeuszem Łomnickim w roli głównej. Przełomem okazał się film „Ranczo Braci Sisters” z 1966 roku w reżyserii Janusza Rzeszewskiego, który zebrał fantastyczne recenzje i zachwycił polską widownię. Od tej pory zaczęła się prawdziwa moda na rodzime westerny. Lata 70. to złoty okres tego gatunku w Polsce. Powstawało po kilka westernów rocznie, a największe gwiazdy polskiego kina, takie jak Zbigniew Cybulski czy Daniel Olbrychski, chętnie wcielali się w kowbojów i rewolwerowców. Polscy twórcy westernów z powodzeniem łączyli westernową konwencję z realiami PRL-u, tworząc swoisty lokalny koloryt.

Najważniejsze polskie westerny i ich twórcy

"Ranczo Braci Sisters" w reżyserii Janusza Rzeszewskiego to bez wątpienia kamień milowy polskiego westernu. Film opowiada historię dwóch braci z Polski, którzy wyjeżdżają do Ameryki i osiadają na Dzikim Zachodzie, gdzie zakładają ranczo. Obraz zachwycił krytykę i publiczność niebanalną intrygą osadzoną w westernowych realiach.

Jednak prawdziwym mistrzem westernu w Polsce był Andrzej Konic, który nakręcił kultową trylogię "Rewolwer i melonik". W jego filmach występowała plejada gwiazd polskiego kina - Zbigniew Cybulski, Daniel Olbrychski, Kalina Jędrusik. Konik stworzył oryginalny styl łączący wpływy włoskich spaghetti westernów z polskim klimatem.

W westernach Konika brylował Zbigniew Cybulski, który stał się prawdziwą ikoną polskiego kina westernowego. Wcielił się m.in. w bezwzględnego rewolwerowca w „Kulcie śmierci” i szeryfaBronka w kultowym „Ogniu i kruszcu”. Jego kreacje należą do najlepszych ról w historii polskiego kina.

Specyfika i cechy charakterystyczne polskich westernów

Choć osadzone w westernowych realiach, polskie westerny zachowały mocny rodzimy koloryt. Reżyserzy umiejętnie łączyli Dziki Zachód z polskimi klimatami, tworząc oryginalną mieszankę. Bohaterowie nosili amerykańskie kapelusze i dosiadali koni, ale ich przygody rozgrywały się na tle charakterystycznych polskich plenerów. Polscy Indianie mówili po polsku, a kowboje pili wódkę i zagryzali ogórkiem. Ten swoisty szyk polskości z westernowym sztafażem bardzo przypadł widzom do gustu.

Bohaterowie polskich westernów, choć wzorowani na postaciach z amerykańskich pierwowzorów, zachowywali polski temperament i mentalność. Byli więc jednocześnie twardzi jak John Wayne i wrażliwi jak Zbigniew Cybulski. Ich przygody i problemy również odzwierciedlały polską specyfikę - zmagania z trudną rzeczywistością PRL-u przeniesione na Dziki Zachód.

Charakterystyczne były też plenery wykorzystane w polskich westernach. Często były to pustynne Błędowskie Skały, które świetnie imitowały klimat Dzikiego Zachodu. Ale pojawiały się też bardziej swojskie lokacje - pola, łąki, wsie, które kontrastowały z westernową estetyką.

Główne motywy i tematyka polskich westernów

Podobnie jak w klasycznych westernach, w polskich odpowiednikach ważny był motyw walki dobra ze złem - szlachetni bohaterowie przeciwstawiali się bandytom i renegatom. Jednak w rodzimych westernach ten schemat był bardziej zniuansowany i mniej czarno-biały. Często bohaterowie mieli wady, a nawet ci z pozoru źli miewali jakieś dobre cechy.

Silnie obecne były wątki miłosne i dramaty osobiste bohaterów. Kochankowie musieli stawiać czoła nie tylko niebezpieczeństwom Dzikiego Zachodu, ale i własnym słabościom. Te romantyczne fabuły przyciągały widownię do kin.

Specyficznie polski był motyw Polaków na Dzikim Zachodzie, próbujących odnaleźć się w obcej rzeczywistości. Ukazywano ich tęsknoty za ojczyzną, ale też determinację do zagospodarowania nowej ziemi. Ten wątek emigracji znany był polskim widzom z autopsji.

Odbiór polskich westernów - krytyka i opinia widzów

Krytycy i recenzenci początkowo odnosili się do polskich westernów z dużym dystansem. Uznawali je za drugorzędne kopie amerykańskich pierwowzorów. Jednak z czasem docenili ich oryginalność i umiejętność łączenia westernu z polską specyfiką. Pojawiły się entuzjastyczne recenzje, choć wciąż byli i tacy, którzy kręcili nosem na "polską szarżę na Dziki Zachód".

Polska widownia przyjęła rodzime westerny z prawdziwym entuzjazmem. Bilety na te filmy rozchodziły się jak świeże bułeczki, a fani oblegali kina. Western okazał się więc strzałem w dziesiątkę, idealnie trafiając w gusta masowej publiczności i przynosząc twórcom spore zyski.

Jednak z czasem widzowie zmęczyli się schematycznością fabuł i powtarzalnością motywów. Pod koniec lat 70. polskie westerny powoli zaczęły znikać z ekranów, przestając przyciągać tłumy. Był to schyłek złotej ery tego gatunku w rodzimym kinie.

Dlaczego warto odkryć polskie westerny?

Dla miłośników kina gatunkowego polskie westerny to prawdziwy, choć zapomniany skarb. Łączą w sobie znakomitą rozrywkę z ambicjami twórczymi i artystycznymi. Ukazują, jak można w ciekawy sposób połączyć hollywoodzką konwencję z lokalnym klimatem.

To również świetna lekcja historii kina i ciekawostka dla fanów Dzikiego Zachodu - jak ten gatunek był adaptowany i przetwarzany w różnych kulturach. W końcu western w wydaniu polskim to zupełnie inna bajka!

Wreszcie, warto docenić i zapoznać się z polską twórczością gatunkową. Nasze kino ma ciekawe tradycje filmów sensacyjnych, przygodowych i historycznych, które niestety popadają w zapomnienie. Westerny to świetny tego przykład - tych filmów już się nie kręci, ale dostarczyły widzom wspaniałej rozrywki.

Podsumowanie

Polskie westerny to unikatowe zjawisko w historii rodzimej kinematografii, które niestety popadło w niepamięć. Te filmy stanowią fascynującą mieszankę hollywoodzkich wzorców z polskim klimatem i realiami PRL-u. Dzięki nim western stał się niezwykle popularnym gatunkiem, który przyciągał rzesze widzów do kin. Warto dziś powrócić do tych zapomnianych perełek i docenić kunszt ich twórców - reżyserów, scenarzystów i aktorów, którzy z maestrią łączyli western z polskością. Odkrycie na nowo polskich westernów to prawdziwa gratka dla miłośników kina rozrywkowego i fanów Dzikiego Zachodu.

Najczęściej zadawane pytania

Westerny zaczęły powstawać w Polsce od lat 60., ale przełomem był film "Ranczo Braci Sisters" z 1966 r., który odniósł wielki sukces. Od tego momentu polscy twórcy i widzowie zachłysnęli się tym gatunkiem.

Najbardziej kultowym aktorem wcielającym się w role rewolwerowców był Zbigniew Cybulski. Wystąpił w wielu kluczowych produkcjach i na trwale związał się z tym gatunkiem.

Charakterystycznymi plenerami były Pustynia Błędowska oraz polskie wsie i pejzaże, które kontrastowały z westernowym klimatem. Często kręcono też w kultowej wytwórni w Łodzi.

Pod koniec lat 70. widzowie zmęczyli się ich schematycznością i powtarzalnością fabuł. Moda na western minęła, co sprawiło zmierzch tego gatunku w polskim kinie.

Niestety rzadko są emitowane w TV. Najlepiej szukać ich na platformach VOD lub kupić DVD z kultowymi tytułami, by przypomnieć sobie te zapomniane perełki.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Jak dbać o nawodnienie organizmu latem?
  2. Filmy na podstawie powieści Olgi Tokarczuk
  3. Polskie komedie pomyłek w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego
  4. Arnold - czy Patricia Arquette świetnie wciela się w postać seryjnej morderczyni?
  5. Strażnicy Galaktyki 3 - recenzja filmu Marvela z 2023 roku
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Mikołaj Wysocki
Mikołaj Wysocki

Zafascynowany światem filmu i seriali. Na blogu dzielę się recenzjami, ciekawostkami i rekomendacjami. Rozrywka to moja pasja, a ekran to mój kawałek sztuki. Zapraszam do kinowej podróży!

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły

FilmyZagraniczne ekranizacje polskiej literatury

Polskie powieści wśród arcydzieł kina - od hollywoodzkich superprodukcji po awangardowe artystyczne etiudy, wybitni reżyserzy światowi zekranizowali dzieła Sienkiewicza, Prusa, Reymonta, Żeromskiego i innych. Te ponadczasowe adaptacje zapisały polską literaturę na kartach historii kina.